Czy pregabalina uzależnia?

Pregabalina to lek na receptę (Rp), stosowany w bólu neuropatycznym, padaczce i uogólnionych zaburzeniach lękowych. Przez lata uchodziła za bezpieczniejszą alternatywę dla benzodiazepin, ale dane z ostatniej dekady zmieniły ten obraz. Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) i dokumenty EMA mówią wprost: lek może powodować uzależnienie, także przy dawkach zgodnych z zaleceniem lekarza — nie tylko przy nadużywaniu.

Co mówią ChPL, EMA i FDA

Aktualna ChPL Lyrica (substancja czynna: pregabalina), zatwierdzona przez EMA, zawiera osobny punkt „Niewłaściwe stosowanie, nadużywanie oraz uzależnienie od leku”: *„Pregabalina może powodować uzależnienie od leku, które może wystąpić przy dawkach terapeutycznych. Zgłaszano przypadki nadużywania i niewłaściwego stosowania”*. Zapis pojawił się po przeglądzie bezpieczeństwa PRAC — unijnego komitetu ds. oceny ryzyka leków — który rozszerzył ostrzeżenie po analizie zgłoszeń uzależnienia i objawów odstawienia.

Amerykańska FDA poszła dalej: w 2005 roku DEA umieściła Lyricę w Schedule V, najniższej kategorii substancji kontrolowanych w USA — niżej niż benzodiazepiny (Schedule IV), ale wciąż z realnym potencjałem nadużycia. Powodem były wyniki badań klinicznych: w kontrolowanych próbach z udziałem ponad 5500 pacjentów euforię jako działanie niepożądane zgłosiło 4% leczonych pregabaliną wobec 1% na placebo, a w niektórych populacjach odsetek sięgał 1–12%. W badaniu z udziałem 15 osób nadużywających wcześniej leków uspokajających jednorazowa dawka 450 mg pregabaliny dawała subiektywne odczucie „dobrego efektu”, „haju” i „lubienia” na poziomie zbliżonym do 30 mg diazepamu — klasycznej benzodiazepiny.

Mechanizm tłumaczy te podobieństwa tylko częściowo. Pregabalina wiąże się z podjednostką α2δ kanałów wapniowych w ośrodkowym układzie nerwowym, ograniczając uwalnianie neuroprzekaźników pobudzających. To inny mechanizm niż w przypadku benzodiazepin działających na receptory GABA, ale efekt subiektywny — uspokojenie, euforia — bywa na tyle zbliżony, że u części osób prowadzi do szukania tego samego działania w coraz większych dawkach.

Objawy odstawienia jako dowód uzależnienia fizycznego

ChPL wskazuje wprost, że sam fakt wystąpienia objawów odstawienia sugeruje uzależnienie fizyczne. Po przerwaniu zarówno krótko-, jak i długotrwałego leczenia notowano: bezsenność, bóle głowy, nudności, lęk, biegunkę, zespół grypopodobny, nerwowość, depresję, ból, drgawki, nadmierne pocenie się i zawroty głowy. W rzadszych przypadkach dochodziło do drgawek typu grand mal i stanu padaczkowego — zarówno w trakcie stosowania, jak i krótko po odstawieniu.

Przy długotrwałym leczeniu częstość i nasilenie objawów odstawienia mogą zależeć od dawki — im wyższa i dłużej stosowana, tym silniejszy może być efekt przerwania. Dlatego ChPL zaleca, by przerywanie terapii pregabaliną odbywało się stopniowo, przez co najmniej tydzień, niezależnie od wskazania, w którym lek był stosowany.

Kto jest w grupie największego ryzyka

Ryzyko nie rozkłada się równo. ChPL zaznacza, że pacjenci z historią nadużywania substancji psychoaktywnych są narażeni na wyższe ryzyko niewłaściwego stosowania, nadużywania i uzależnienia od pregabaliny — i zaleca u nich szczególną ostrożność oraz obserwację pod kątem rozwoju tolerancji, zwiększania dawki czy zachowań charakterystycznych dla poszukiwania środka uzależniającego.

Osobną grupą ryzyka są osoby łączące pregabalinę z opioidami. Badanie kliniczno-kontrolne cytowane w amerykańskiej ulotce wykazało, że u pacjentów przyjmujących opioidy jednoczesne stosowanie pregabaliny wiązało się ze zwiększonym ryzykiem zgonu związanego z opioidami (skorygowany iloraz szans 1,68), a ryzyko rosło wraz z dawką pregabaliny — do 2,51 przy dawkach powyżej 300 mg na dobę. Powód to addytywne działanie depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy, które może prowadzić do niewydolności oddechowej.

Jak stosować pregabalinę bezpiecznie

Dla większości pacjentów przyjmujących pregabalinę zgodnie z zaleceniem lekarza, bez historii nadużywania substancji i bez łączenia z opioidami czy alkoholem, ryzyko rozwinięcia uzależnienia pozostaje niższe niż przy benzodiazepinach — stąd niższa kategoria kontroli w USA. Nie oznacza to jednak, że ryzyko jest zerowe: lekarz powinien ocenić je przed rozpoczęciem terapii, a pacjent — wiedzieć, że objawy odstawienia po zakończeniu leczenia są możliwe.

Kluczowa zasada: nigdy nie odstawiać pregabaliny samodzielnie i nagle. Decyzję o zakończeniu terapii oraz tempo redukcji dawki ustala się z lekarzem prowadzącym — zwykle stopniowo przez minimum tydzień, czasem dłużej przy wyższych dawkach lub długim okresie leczenia.

FAQ