Drotaweryna to jedna z najczęściej stosowanych substancji na bolesne skurcze — jelit, dróg moczowych, czasem też macicy. W ciąży sprawa komplikuje się jednak bardziej niż przy popularnych lekach przeciwbólowych: danych o jej bezpieczeństwie u kobiet ciężarnych jest po prostu mało. Brak dowodów szkodliwości to nie to samo co dowód bezpieczeństwa, a to rozróżnienie ma tu kluczowe znaczenie.
Jak działa drotaweryna
Drotaweryna to pochodna papaweryny o działaniu miotropowym — rozluźnia mięśnie gładkie, hamując enzym fosfodiesterazę 4 (PDE4) i częściowo ograniczając napływ wapnia do komórek mięśniowych. Efektem jest zmniejszenie napięcia mięśni gładkich przewodu pokarmowego, dróg żółciowych, moczowych, a w pewnym stopniu też macicy. Dlatego bywa stosowana przy kolce nerkowej, bolesnych skurczach jelit czy bólach miesiączkowych — to jej klasyczne, zarejestrowane wskazania. Działanie pojawia się stosunkowo szybko, zwykle w ciągu pół godziny od zażycia.
Po co sięga się po nią w ciąży
W Polsce i innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej drotaweryna bywa przepisywana kobietom w ciąży przy bolesnych skurczach macicy czy zagrażającym porodzie przedwczesnym. To zastosowanie pozostaje jednak poza zarejestrowanymi wskazaniami leku (off-label) — jak wprost zaznaczają autorzy przeglądu opublikowanego w czasopiśmie *Medicina* w 2022 roku. Przekonanie, że substancja „rozwiera szyjkę macicy” i skraca poród, opiera się na pojedynczych badaniach klinicznych o niejednorodnej metodologii, a nie na dużych, dobrze zaprojektowanych próbach. Cochrane, oceniając leki rozkurczowe stosowane w porodzie (w tym drotawerynę), ocenił jakość dostępnych dowodów jako niską do bardzo niskiej. Światowa Organizacja Zdrowia w swoich rekomendacjach dotyczących przebiegu porodu wprost odradza stosowanie leków rozkurczowych w celu zapobiegania jego przedłużaniu się — to rekomendacja słaba, oparta na dowodach bardzo niskiej jakości.
Co wiadomo o bezpieczeństwie
Badania retrospektywne i przedkliniczne nie wykazały, by drotaweryna powodowała wady wrodzone, ale danych jest zbyt mało, żeby to przesądzić. Substancja przenika przez łożysko, czyli trafia też do organizmu dziecka jeszcze przed narodzinami. W badaniu dopplerowskim z udziałem 34 ciężarnych z ryzykiem porodu przedwczesnego, opublikowanym w *Medicina*, doustna drotaweryna nie wpłynęła istotnie na przepływ krwi w tętnicy pępowinowej ani w tętnicy środkowej mózgu płodu — to dobra wiadomość, choć próba była mała i nie oceniała skutków długoterminowych. Sami autorzy przeglądu podkreślają, że poza kontekstem porodu danych o wpływie drotaweryny na przebieg ciąży i rozwój płodu jest niewiele.
Pierwszy trymestr i poród — gdzie ostrożność jest kluczowa
Największa ostrożność obowiązuje na dwóch krańcach ciąży. W pierwszym trymestrze brak wystarczających badań u kobiet oznacza, że lekarze sięgają po drotawerynę tylko wtedy, gdy oceniają, że korzyść przewyższa potencjalne ryzyko dla matki i dziecka — nie ma tu jednak bezwzględnego zakazu.
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja tuż przed porodem i w jego trakcie. Tu stosowanie drotaweryny jest odradzane, ponieważ w badaniach klinicznych wiązano je ze zwiększonym ryzykiem krwotoku poporodowego — najpewniej przez upośledzenie zdolności macicy do obkurczania się po urodzeniu dziecka. Dlatego niezależnie od tego, czy substancja była wcześniej przyjmowana w ciąży bez problemów, w okresie okołoporodowym lekarze zalecają jej unikać.
FAQ
Czy można brać drotawerynę w ciąży?
Tylko po konsultacji z lekarzem i wyłącznie wtedy, gdy korzyść przewyższa potencjalne ryzyko — to standardowe zastrzeżenie przy substancjach z ograniczonymi danymi bezpieczeństwa w ciąży. Nie ma dowodów na działanie teratogenne, ale nie ma też badań, które by to jednoznacznie wykluczyły.
Czy drotaweryna jest bezpieczna w pierwszym trymestrze?
Nie ma bezwzględnego zakazu, ale ze względu na brak wystarczających danych lekarze zalecają w tym okresie szczególną ostrożność i stosowanie wyłącznie ze wskazań medycznych, nie profilaktycznie.
Czy drotaweryna pomaga przy zagrażającym poronieniu?
Nie ma na to solidnych dowodów. Międzynarodowe wytyczne położnicze nie rekomendują drotaweryny w tym wskazaniu, a jej stosowanie przy skurczach zagrażających poronieniem czy porodem przedwczesnym pozostaje poza zarejestrowanymi wskazaniami leku.
Czy drotawerynę można brać tuż przed porodem?
Nie zaleca się tego. Badania kliniczne wiążą stosowanie drotaweryny w okresie okołoporodowym ze zwiększonym ryzykiem krwotoku poporodowego, dlatego lekarze radzą jej unikać niezależnie od wcześniejszego stosowania w trakcie ciąży.
Źródła
- Rzymski P., Tomczyk K.M., Wilczak M. — „The Influence of Oral Drotaverine Administration on Materno–Fetal Circulation during the Second and Third Trimester of Pregnancy”, *Medicina* 2022, 58(2), 235: https://www.mdpi.com/1648-9144/58/2/235 (off-label status stosowania w położnictwie; brak istotnego wpływu na przepływ w tętnicy pępowinowej i mózgowej płodu; ograniczone dane o wpływie na przebieg ciąży poza porodem)
- Drotaweryna — stosowanie w ciąży, leki.pl (baza wiedzy o lekach oparta na charakterystykach produktów leczniczych): https://leki.pl/substancja-czynna/drotaweryna/stosowanie-w-ciazy/ (stosowanie w ciąży tylko gdy korzyść przewyższa ryzyko; przenikanie przez łożysko; zakaz stosowania w okresie porodu ze względu na ryzyko krwotoku poporodowego)
- WHO — „Recommendations for Augmentation of Labour”, executive summary, NCBI Bookshelf: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK258881/ (rekomendacja 7: leki rozkurczowe niezalecane w zapobieganiu przedłużającemu się porodowi — rekomendacja słaba, dowody bardzo niskiej jakości)
- Rohwer A.C. i wsp. — „Antispasmodics for labour”, Cochrane Database of Systematic Reviews 2013: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22895986/ (niska do bardzo niskiej jakości dowodów na skuteczność leków rozkurczowych w porodzie; niewystarczające dane o bezpieczeństwie dla matki i dziecka)